Makaton — od czego zacząć, gdy dziecko jeszcze nie mówi

Franek ma trzy lata i stoi w kuchni przed zamkniętą szafką. Wyciąga rękę w stronę drzwiczek i mówi „e”. Mama otwiera, wyjmuje kubek — nie ten. Wyjmuje drugi — nie ten. Podaje herbatniki, potem butelkę soku, potem miskę. „E! E!” Po minucie Franek płacze, a po dwóch uderza otwartą dłonią w drzwiczki tak mocno, że mama odruchowo mówi „nie wolno”. Kończy się tak, jak kończy się w tym domu prawie każdy poranek: on zanosi się płaczem na podłodze, ona zgaduje dalej. Chodziło o kubek z niebieskim paskiem, ten z tyłu, za pudełkiem makaronu.

Ta scena nie jest o kubku i nie jest o złym zachowaniu. Jest o czymś, co dorosłemu trudno sobie wyobrazić, bo ostatni raz zdarzyło mu się to może w obcym kraju, na lotnisku, bez wspólnego języka: wiesz dokładnie, czego chcesz, masz to gotowe i uporządkowane w głowie — i nie masz jak tego wysłać na zewnątrz. Dorosły w takiej sytuacji sięga po telefon i pisze albo rysuje na serwetce. Trzylatek nie ma alfabetu, nie ma klawiatury i dysponuje jedną sylabą, która znaczy wszystko naraz, czyli w praktyce nie znaczy nic.

Ten tekst jest o metodzie, która daje takiemu dziecku kanał zapasowy, zanim mowa będzie gotowa — o Makatonie. Nie jest to język migowy, nie jest to rezygnacja z mówienia i nie jest to ostateczność dla dzieci, „z którymi coś jest nie tak”. Jest to sposób na to, żeby Franek pokazał umówiony ruch dłoni oznaczający „pić” i dostał swój kubek w dziesięć sekund zamiast w dziesięć minut — a przy okazji usłyszał słowo „pić” wypowiedziane dokładnie wtedy, gdy jego uwaga jest na nim skupiona najmocniej w całym dniu.

Co przeżywa dziecko, które wie, czego chce, ale nie potrafi tego powiedzieć?

Chęć porozumienia się dojrzewa u człowieka znacznie wcześniej niż aparat, który to porozumienie obsługuje. Roczne dziecko wie, że jego sygnał zmienia świat, bo od miesięcy sprawdza to skutecznie: wyciąga ręce i jest brane, wskazuje palcem i dostaje. Treść jest więc gotowa dużo wcześniej, niż gotowe są usta, język, podniebienie i oddech, które muszą zgrać się w setnych częściach sekundy, żeby powstało jedno zrozumiałe słowo. U części dzieci ta różnica jest niewielka. U części rozciąga się na lata.

Rozumienie wyprzedza mówienie u każdego dziecka — mowa bierna, czyli to, co dziecko pojmuje, biegnie z reguły kilka miesięcy przed mową czynną, czyli tym, co potrafi wypowiedzieć. Przy opóźnionym rozwoju mowy ta szczelina bywa przepaścią: dziecko rozumie polecenie złożone z dwóch kroków, wie, którego kubka chce i dlaczego akurat tego, rozpoznaje żart — i dysponuje słownikiem czynnym, który nie starcza nawet na wyrażenie „nie ten”. Szczegółowe normy dla obu tych obszarów opisuje osobny tekst o tym, kiedy iść z dwulatkiem do logopedy.

Co się dzieje z komunikatem, który nie ma jak wyjść? Nie znika. Wychodzi tym, co zostało: krzykiem, płaczem, uderzeniem w drzwiczki, rzuceniem talerza, ciągnięciem dorosłego za rękaw przez pół mieszkania. Dorosły widzi wtedy zachowanie i nazywa je złością albo uporem, bo tak wygląda z zewnątrz. Z wewnątrz to jest resztka zdania, które nie przeszło. Dziecko, któremu ta sytuacja powtarza się kilkanaście razy dziennie przez rok, uczy się dwóch rzeczy naraz — że krzyk działa szybciej niż próba mówienia, i że próbowanie kosztuje więcej, niż jest warte. Druga z tych lekcji jest kosztowniejsza, bo prowadzi do wycofania: dziecko przestaje inicjować, zaczyna wskazywać coraz mniej i po prostu czeka, aż ktoś zgadnie.

Czym Makaton jest, a czym nie jest?

Makaton to program komunikacji wspomagającej i alternatywnej, w skrócie AAC — czyli z rodziny metod, które dokładają człowiekowi kanał porozumiewania się obok mowy albo zamiast niej. Powstał w Wielkiej Brytanii w latach siedemdziesiątych, a jego nazwa jest złożeniem imion trzech osób, z którymi pracowała jego twórczyni, brytyjska logopedka Margaret Walker. Opiera się na dwóch narzędziach: na geście, który towarzyszy wypowiadanemu słowu, oraz na symbolu graficznym — prostym, czarno-białym rysunku, którym można oznaczyć plan dnia, opisać wybór albo zbudować książeczkę komunikacyjną. Do polskich warunków program adaptowała Bogusława Beata Kaczmarek i to z jej pracy wywodzi się dziś polska wersja słownictwa.

Zacznijmy od tego, czym Makaton nie jest, bo nieporozumienie zwykle siedzi właśnie tam. Nie jest językiem migowym. Polski język migowy jest pełnym, naturalnym językiem społeczności Głuchych, z własną gramatyką, własną składnią i własną historią; posługuje się nim się zamiast mowy, a nie razem z nią. Makaton nie ma własnej gramatyki — idzie po polsku, po kolei, w szyku zdania, które i tak wypowiadasz. Nie jest też terapią mowy: nie ćwiczy artykulacji, nie usprawnia aparatu mowy i nie zastępuje logopedy. Nie jest wreszcie systemem zamkniętym — nie uczy się go w całości i nie zdaje z niego egzaminu, tylko bierze się z niego tyle, ile potrzebuje konkretna rodzina.

Pojęcie	Co to właściwie jest	Czy towarzyszy mu mowa	Po co się tego używa
Makaton	Program komunikacji wspomagającej: gesty plus symbole graficzne, w gramatyce języka mówionego	Tak, zawsze — gest bez słowa przestaje być Makatonem	Dać dziecku kanał na czas, w którym mowa jeszcze nie działa, i wesprzeć jej rozwój
Polski język migowy	Pełny język naturalny społeczności Głuchych, z własną gramatyką i składnią	Nie — jest językiem samodzielnym, nie dodatkiem do mowy	Porozumiewać się w pierwszym języku, na równych prawach z mową
Symbole graficzne i systemy obrazkowe	Zestawy rysunków oznaczających przedmioty, czynności i pojęcia	Bywa różnie, zależnie od systemu	Pokazać plan dnia, dać wybór, zbudować zdanie bez użycia rąk i głosu
Komunikacja wspomagająca	Kanał dokładany do istniejącej mowy, żeby ją wesprzeć	Tak, z założenia	Uzupełnić mowę, która jest, ale nie wystarcza
Komunikacja alternatywna	Kanał zastępujący mowę, gdy tej nie ma albo jest nieczytelna	Nie zawsze — bywa całym kanałem	Umożliwić porozumienie tam, gdzie mowa nie powstaje

Warto zauważyć jedną rzecz w tej tabeli: Makaton siedzi okrakiem na dwóch ostatnich wierszach. Dla dziecka, które mówi kilkanaście słów, jest wspomaganiem — dokłada się do tego, co już jest. Dla dziecka, które nie mówi wcale, bywa przez jakiś czas komunikacją alternatywną, czyli po prostu jedynym działającym kanałem. To ta sama metoda w obu przypadkach; różni się rola, jaką pełni w danym miesiącu życia konkretnego dziecka.

Dlaczego gest musi iść w parze z wypowiedzianym słowem?

To jest reguła, którą łatwo wziąć za formalność, a która jest całym mechanizmem działania metody. W Makatonie gest nigdy nie występuje sam. Zawsze pokazuje się go równocześnie z wypowiedzianym słowem, patrząc dziecku w oczy, z mimiką odpowiadającą treści. Nie „najpierw pokaż, potem powiedz” i nie „pokaż zamiast mówić” — jednocześnie. Gest bez słowa przestaje być Makatonem i staje się prywatnym szyfrem, który działa w kuchni i nie działa nigdzie indziej.

Powodów tej jednoczesności jest kilka i każdy z nich pracuje na mowę. Po pierwsze, gest zwalnia dorosłego. Nie da się pokazać gestu w tempie, w jakim mówi się do dziecka zdanie „no dobrze, zaraz ci naleję, tylko poczekaj, bo mam mokre ręce” — ręka wymusza skrócenie komunikatu do słowa, które naprawdę jest ważne. Po drugie, gest wyodrębnia to jedno słowo z potoku dźwięków. Dziecko, które słyszy siedemnaście słów i widzi jeden gest, wie, na którym z nich ma się skupić; bez gestu musiałoby to wyłowić samo. Po trzecie, gest przedłuża czas ekspozycji: słowo „pić” trwa pół sekundy i znika, a ręka może zostać w powietrzu tak długo, aż dziecko podniesie wzrok.

Po czwarte wreszcie — i to jest część, którą rodzice zauważają najszybciej — gest wymusza wspólną uwagę. Żeby go zobaczyć, dziecko musi spojrzeć na twarz i ręce dorosłego, a dorosły musi być w tym momencie zwrócony do dziecka, a nie do zlewu. Znaczenie przykleja się do słowa właśnie w takich chwilach, nie w tle. Dlatego zdanie „gesty pomagają w mowie” jest prawdziwe w sposób bardzo konkretny: nie dlatego, że ręce mają magiczny wpływ na język, tylko dlatego, że Makaton zmienia sposób, w jaki dorosły mówi do dziecka — na wolniejszy, krótszy, powtarzalny i skierowany wprost do niego.

Czy gesty sprawią, że dziecku nie będzie się chciało mówić?

To jest najczęstsza obawa rodziców i jednocześnie najkosztowniejsze nieporozumienie w całym temacie, bo przez nie odrzuca się metodę, która miała pomóc. Obawa brzmi logicznie: skoro dziecko dostanie łatwiejszy sposób na dogadanie się, przestanie się wysilać na trudniejszy. Tak rozumowałby dorosły racjonalizujący własny wysiłek. Małe dziecko nie prowadzi takiego rachunku, a mechanizm nabywania mowy działa w drugą stronę, niż podpowiada intuicja.

Ta obawa jest w literaturze logopedycznej na tyle stara i na tyle powszechna, że była sprawdzana wielokrotnie. Przeważająca część przeglądów badań nad komunikacją wspomagającą nie znajduje śladu hamowania mowy — w opisywanych przypadkach mowa czynna po wprowadzeniu wspomagania częściej rosła, niż stała w miejscu. Uczciwie trzeba dodać, czego te prace nie mówią: opierają się zwykle na niewielkich grupach, więc nie są obietnicą przyrostu mowy dla konkretnego dziecka i nie da się z nich odczytać, ile słów przybędzie i kiedy. Rozstrzygają natomiast dokładnie to pytanie, które zadaje rodzic — czy gest odbiera dziecku motywację do mówienia. Nic na to nie wskazuje, a mechanizm, który za tym stoi, jest prozaiczny. Gest obniża koszt komunikowania się, więc dziecko komunikuje się częściej. Każda taka próba kończy się tym, że dorosły odpowiada i wypowiada słowo, o które chodziło. Więcej udanych wymian to więcej powtórzeń słowa w dokładnie tej sytuacji, w której ono coś znaczy — a to jest, w największym uproszczeniu, cały przepis na uczenie się języka. Dziecko, które gestem zdobyło kubek, usłyszało przy okazji „pić” trzy razy. Dziecko, które przez dwie minuty płakało pod szafką, nie usłyszało go ani razu, bo było zajęte płaczem.

Jest jeszcze druga część odpowiedzi, mniej oczywista. Dzieci porzucają gest same, bez niczyjej interwencji, w momencie, w którym słowo staje się szybsze. Mowa jest po prostu wygodniejsza: działa z drugiego pokoju, działa w ciemności, działa, gdy obie ręce są zajęte, i działa wobec ludzi, którzy nie znają żadnego gestu. Nikt nie musi dziecka do niej namawiać — wystarczy, że jest w zasięgu. Dlatego dobrym obrazem tej metody jest trampolina do mowy, a nie proteza. Trampolina podrzuca i zostaje na ziemi; nikt nie boi się, że dziecko zamieszka na trampolinie.

Kolejność zdarzeń w typowym rozwoju mówi dokładnie to samo. Dzieci, które mówią w terminie, też najpierw gestykulują: machają na pożegnanie, kręcą głową, wyciągają ręce, a wskazywanie palcem około pierwszych urodzin jest jednym z najlepiej opisanych zwiastunów późniejszego słownika. Nikomu nie przychodzi do głowy zakazywać rocznemu dziecku machania „pa pa” w obawie, że przez to nie zacznie mówić. Makaton nie robi nic innego, niż przedłuża i porządkuje etap, który u części dzieci jest za krótki, żeby zdążył się przydać.

Dla kogo Makaton bywa przełomem

Metoda powstała z myślą o osobach, które mają trudność w porozumiewaniu się — i to jest jedyna wspólna cecha bardzo różnych sytuacji, w których się ją opisuje. Nie ma jednego rozpoznania, które by ją otwierało, i nie ma listy, na której trzeba się znaleźć. Jest za to kilka typowych obrazów, w których rodzice i specjaliści najczęściej po nią sięgają.

Pierwszy to opóźniony rozwój mowy w czystej postaci: dziecko rozumie prawie wszystko, ma pełną chęć porozumienia się i słownik czynny, który stoi w miejscu. Drugi to trudność motoryczna — aparat mowy pracuje niepewnie, więc słowa powstają, ale są nieczytelne dla kogokolwiek spoza domu; gest dokłada wtedy czytelność do wypowiedzi, która i tak się pojawia. Trzeci to duża rozbieżność między rozumieniem a mówieniem, przy której dziecko przez lata funkcjonuje poniżej swoich możliwości, bo otoczenie ocenia je po tym, co słyszy. Czwarty to okres przejściowy u dziecka, które właśnie zaczyna terapię i potrzebuje czegoś na te miesiące, w których mowa dopiero się buduje.

Warto dodać dwie rzeczy, o których rzadko się mówi. Pierwsza: z Makatonu korzystają czasem rodziny, w których dziecko mówi dobrze — bo młodsze rodzeństwo, dwujęzyczność albo po prostu głośne popołudnie sprawiają, że gest bywa wygodny dla wszystkich. Druga: metoda nie działa w oderwaniu od reszty. Dziecko przeciążone bodźcami, które przez pół dnia broni się przed dźwiękiem i dotykiem, ma mniej zasobów na komunikowanie się czymkolwiek, a rozpoznanie takiego obrazu bywa osobnym wątkiem — opisuje go tekst o tym, po czym poznać potrzebę wsparcia sensorycznego. Samą metodę — czym Makaton jest, czym nie jest i dlaczego działa najlepiej w grupie — wyjaśnia osobna strona o Makatonie, razem z pozostałymi formami wsparcia specjalistycznego.

Jak zacząć w domu od kilku gestów?

Nie od słownika i nie od kursu dla całej rodziny. Od czterech albo pięciu gestów, wybranych nie z listy w internecie, tylko z własnego mieszkania — a konkretnie z tych sytuacji, o które twoje dziecko walczy najczęściej. Weź kartkę i przez dwa dni zapisuj momenty, w których kończy się płaczem albo zgadywaniem. Zwykle wychodzi z tego bardzo krótka lista: pić, jeszcze, koniec, pomóż, spać, siku, boli. To są słowa o dużej mocy sprawczej, czyli takie, po których świat naprawdę się zmienia — i one uczą się najszybciej, bo nagroda przychodzi natychmiast.

Potem obowiązuje kilka zasad i one są ważniejsze niż liczba gestów. Mów zawsze — gest idzie razem ze słowem, nigdy zamiast niego. Pokazuj w sytuacji, nie na sucho: gest „pić” przy kubku w dłoni, gest „koniec” przy zamykaniu pudełka z klockami, gest „spać” przy gaszeniu światła. Powtarzaj to samo w ten sam sposób co dnia; przewidywalność jest tu ważniejsza niż liczba powtórzeń w jednym dniu. I nie odpytuj — „pokaż, jak jest pić” zamienia komunikację w test, a testy dziecko z trudnością mowy zna aż za dobrze i zwykle ich nie lubi.

Dwie rzeczy, które łatwo zrobić odruchowo i które psują cały efekt. Pierwsza: poprawianie gestu. Dziecko odwzoruje ruch niedokładnie, bo jego dłoń jeszcze tak nie pracuje — i to jest w porządku dokładnie w tym samym stopniu, w jakim w porządku jest „tot” zamiast „kot”. Znaczenie ma to, że komunikat przeszedł, nie to, jak wyglądał. Druga: pośpiech dorosłego. Kiedy dziecko zaczyna pokazywać gest, a ty już wiesz, o co chodzi, i podajesz kubek w połowie ruchu, odbierasz mu doświadczenie doprowadzenia komunikatu do końca. Poczekaj te dwie sekundy. Dla ciebie to nic, dla niego to cała różnica między „powiedziałem” a „domyślili się”.

Co się zmienia, gdy gest staje się językiem całej grupy?

Gest, który rozumie tylko mama, nie jest jeszcze językiem — jest kanałem prywatnym, działającym w jednym mieszkaniu i przy jednej osobie. Dziecko szybko to wychwytuje i przestaje próbować poza domem, bo już raz pokazało „pomóż” komuś, kto nie zareagował. Prawdziwa zmiana zachodzi dopiero wtedy, gdy ten sam ruch dłoni znaczy to samo dla nauczycielki, dla dzieci przy stole obok i dla osoby, która podaje zupę. Wtedy gest zaczyna być używany do rzeczy, do których używa się języka: do proszenia, do odmawiania, do opowiadania, co się zdarzyło rano, i do wchodzenia w cudzą zabawę.

Widać po tym różnicę między metodą stosowaną punktowo a metodą wplecioną w dzień — różnicę, która dotyczy tak samo każdej placówki sięgającej po Makaton. W pierwszym wariancie dziecko ma dwadzieścia minut, w których „pracuje na gestach”, a przez resztę dnia wraca do zgadywania. W drugim gest pojawia się przy powitaniu, przy posiłku, przy sprzątaniu i przy pożegnaniu, i pojawia się u wszystkich, nie tylko u dziecka, które go potrzebuje. Ta druga wersja ma dodatkowy skutek uboczny, o którym rzadko się myśli: rówieśnicy uczą się gestów mimochodem i przestają traktować kolegę jako tego, który nie mówi. Zaczynają go po prostu rozumieć, a to zmienia jego pozycję w grupie bardziej niż jakakolwiek rozmowa o akceptacji.

O to warto zapytać wprost na wizycie w konkretnej placówce, którą oglądasz — nie o to, czy metoda „jest dostępna”, tylko o to, kto ją zna, w jakich momentach dnia gest realnie się pojawia i czy dzieci widzą go u dorosłych między sobą. Odpowiedź na te trzy pytania mówi o codzienności więcej niż zdanie w ofercie. Warto też pamiętać, że okno, w którym takie wsparcie pracuje najmocniej, jest tym samym oknem, o którym pisała Maria Montessori — opisuje je tekst o wrażliwych okresach pierwszych sześciu lat.

Kiedy warto zapytać specjalistę?

W poprzednich tekstach tej serii chodziło o to, żeby odróżnić etap rozwojowy od sygnału. Tutaj pytanie jest inne, bo Makaton nie jest zabiegiem, po którym trzeba czegoś nie robić, i nie ma progu wejścia. Nie czeka na rozpoznanie, nie wymaga wyniku badania i nie da się go zastosować „na wyrost”, bo dziecko, które mowy potrzebuje mniej, po prostu przestaje z gestu korzystać w ciągu kilku tygodni. Ryzyko po stronie próby jest więc bliskie zeru, a cała decyzja sprowadza się do tego, ile kosztuje jej odkładanie.

Zamiast listy kryteriów proponuję jedno ćwiczenie, które zajmuje jeden wieczór. Przez trzy dni policz — dosłownie, kreską na kartce przypiętej do lodówki — ile razy dziennie twoje dziecko rezygnuje z komunikatu. Nie ile razy płacze, tylko ile razy zaczyna coś pokazywać, próbuje, nie zostaje zrozumiane i odpuszcza. Ta liczba jest znacznie bardziej wymowna niż liczba słów w słowniku, bo mówi o czymś, czego nie widać w gabinecie: ile razy dziennie ktoś w twoim domu przekonuje się, że nie warto zaczynać. Jeśli kreski nie mieszczą się na kartce, masz odpowiedź i nie potrzebujesz do niej niczyjej zgody.

Rozmowa z logopedą albo terapeutą ma wtedy sens z dwóch powodów. Pierwszy jest praktyczny: dobór pierwszych gestów, pokazanie ich poprawnej formy i ustawienie sposobu pracy zajmuje jedno spotkanie, a samodzielne uczenie się z filmów w internecie potrafi zająć miesiąc i skończyć się zestawem znaków, których nie zna nikt poza tobą. Drugi jest szerszy: brak mowy bywa objawem różnych rzeczy, od niedosłuchu po specyficzne zaburzenie językowe, i to rozróżnienie robi się u specjalisty, niezależnie od tego, czy w międzyczasie zaczniecie pokazywać gesty. Jedno nie wyklucza drugiego, a co ważniejsze — nie musi na siebie czekać. Możesz zacząć się dogadywać w środę i pójść na diagnozę w listopadzie, gdy przyjdzie termin.

FAQ — pytania, które rodzice zadają najczęściej

Czym Makaton różni się od języka migowego? Polski język migowy jest samodzielnym językiem społeczności Głuchych: ma własną gramatykę, własny szyk i własne zasady, a używa się go zamiast mowy. Makaton nie jest językiem, tylko metodą wspierającą mówienie — idzie w gramatyce polskiej, obejmuje wyłącznie słowa kluczowe zdania i występuje zawsze razem z wypowiadanym słowem. Część gestów wygląda podobnie, bo polska wersja korzysta ze znaków języka migowego, ale sposób użycia jest zupełnie inny.

Czy Makaton opóźni mowę mojego dziecka? Nie ma podstaw, żeby tak sądzić — przeważająca część przeglądów badań nad komunikacją wspomagającą nie wykazuje hamowania mowy, a opisywane w nich przypadki częściej mówią o jej przyroście niż o zastoju. Gest obniża koszt porozumiewania się, więc dziecko próbuje częściej, a każda udana próba kończy się usłyszeniem słowa w sytuacji, w której to słowo coś znaczy. Dzieci porzucają gesty samodzielnie, gdy mowa staje się szybsza i wygodniejsza.

Od jakiego wieku można zacząć? Nie ma dolnej granicy w rozumieniu wieku — gest wprowadza się wtedy, gdy dziecko sięga, wskazuje i próbuje się porozumieć, a to zwykle dzieje się jeszcze przed pierwszymi urodzinami. W praktyce rodzice zaczynają najczęściej między pierwszym a trzecim rokiem życia, czyli wtedy, gdy różnica między tym, co dziecko rozumie, a tym, co potrafi powiedzieć, robi się dla wszystkich uciążliwa. Górnej granicy również nie ma.

Ile gestów muszę umieć, żeby zacząć? Cztery albo pięć. Wybierz je z własnej codzienności — z sytuacji, które najczęściej kończą się płaczem albo zgadywaniem — a nie z listy najpopularniejszych znaków. Słownik rozrasta się potem sam, w tempie wyznaczonym przez to, czego dziecko akurat potrzebuje. Rodzina, która zna pięć gestów i używa ich codziennie, jest w znacznie lepszym miejscu niż rodzina, która zna sto i nie używa żadnego.

Czy to metoda tylko dla dzieci z rozpoznaniem? Nie. Nie trzeba mieć opinii, orzeczenia ani skierowania, żeby zacząć pokazywać dziecku gest przy słowie „pić”. Bywa, że rodzeństwo albo rodzic uczy się przy okazji i zostaje przy kilku znakach na stałe, bo są wygodne. Diagnoza jest potrzebna do tego, żeby zrozumieć przyczynę trudności z mową, a nie do tego, żeby wolno było się dogadywać.

Co, jeśli dziecko pokazuje gest niedokładnie? To jest normalne i nie wymaga poprawiania. Dłoń małego dziecka nie wykonuje jeszcze precyzyjnych ruchów, więc gest bywa uproszczony, wykonany jedną ręką zamiast dwóch albo w innym miejscu niż wzorzec. Liczy się to, że komunikat przeszedł i został zrozumiany — tak samo jak liczy się „tot” powiedziane zamiast „kot”. Wzorzec dorosłego zostaje bez zmian, a dziecko dochodzi do niego w swoim tempie.

Czy cała rodzina musi się uczyć? Nie musi, ale bardzo pomaga. Gest znany jednej osobie działa tylko przy tej osobie, więc dziecko szybko uczy się, że poza kuchnią nie ma sensu próbować. Wystarczy, że kilka gestów zna każdy, kto bywa z dzieckiem regularnie — drugi rodzic, babcia, starsze rodzeństwo. Dzieci uczą się ich przy okazji i zwykle szybciej niż dorośli.

Na koniec

Franek nie uderzał w szafkę dlatego, że ma trudny charakter. Uderzał dlatego, że miał w głowie gotowe zdanie o kubku z niebieskim paskiem i jedną sylabę do jego przekazania. Kiedy tydzień później pokazał w kuchni ruch dłoni oznaczający „pić”, nie stał się przez to grzeczniejszy ani spokojniejszy — po prostu przestał musieć walczyć o rzecz, której nazwa i tak była już w jego głowie od dawna. Poranki zrobiły się krótsze o dwie minuty płaczu i dłuższe o jedną wymianę zdań, w której obie strony wiedziały, o czym mowa.

Jeśli poznajesz w tej scenie własną kuchnię, nie potrzebujesz na start ani kursu, ani rozpoznania, ani zgody. Potrzebujesz jednego słowa, o które twoje dziecko walczy codziennie, i cierpliwości, żeby pokazać je przy nim tak długo, aż zostanie zauważone. Reszty — doboru gestów, kolejności, tempa — spokojnie da się dowiedzieć od kogoś, kto robi to zawodowo. Czym sama metoda jest i skąd się wzięła, wyjaśniamy na osobnej stronie o Makatonie. A jeśli okaże się, że twoje dziecko porzuci gesty po miesiącu, bo słowa okażą się szybsze, to nie będzie porażka metody. To będzie dokładnie to, po co się ją stosuje.